Een burn-out ontstaat niet van de ene op de andere dag. Vaak is er sprake van een langere periode waarin je veel van jezelf vraagt, onvoldoende herstelt en steeds verder over je grenzen gaat. Zeker wanneer je een verantwoordelijke functie hebt, kan het lastig zijn om op tijd te herkennen dat de belasting te hoog wordt.

Misschien merk je dat je steeds vermoeider bent, moeilijker kunt concentreren of voortdurend met je werk bezig bent. Je wilt wel doorgaan, maar merkt dat je energie en veerkracht steeds verder afnemen. Het is belangrijk om zulke signalen serieus te nemen en niet te wachten tot je helemaal bent vastgelopen.

Wat is een burn-out?

Een burn-out hangt samen met langdurige stress en overbelasting. Wanneer je langere tijd meer van jezelf vraagt dan je kunt herstellen, kan je lichaam en geest steeds minder goed omgaan met de belasting.

Stress op zichzelf is niet verkeerd. Een bepaalde mate van spanning kan je helpen om alert te zijn en prestaties te leveren. Het probleem ontstaat wanneer spanning en inspanning structureel worden en er onvoldoende ruimte is voor herstel.

Bij leidinggevenden kan dat bijvoorbeeld ontstaan door een combinatie van hoge werkdruk, veel verantwoordelijkheid, voortdurende veranderingen en het gevoel dat anderen op je rekenen.

Herken de signalen van een burn-out

De signalen van een burn-out kunnen per persoon verschillen. Vaak gaat het om een combinatie van lichamelijke, emotionele en cognitieve klachten. Veelvoorkomende signalen zijn:

• langdurige vermoeidheid
• moeite met concentreren
• vergeetachtigheid
• slecht slapen
• veel piekeren
• sneller geïrriteerd of emotioneel zijn
• een gevoel van machteloosheid
• besluiteloosheid
• negatieve gedachten
• lichamelijke spanning, bijvoorbeeld in nek en schouders
• hartkloppingen of andere lichamelijke stressklachten
• steeds minder energie voor werk en privé

Een belangrijk signaal is dat je niet meer goed herstelt van rust. Een weekend vrij voelt bijvoorbeeld niet meer voldoende om je opgeladen te voelen.

Overspannen of een burn-out?

Overspannenheid en burn-out worden vaak door elkaar gebruikt. Er is inderdaad veel overlap, maar de begrippen zijn niet precies hetzelfde.

Bij overspannenheid spelen vaak duidelijke stressklachten die zijn ontstaan na een periode van toenemende belasting. Je kunt bijvoorbeeld slecht slapen, veel piekeren en moeite hebben met concentreren. Bij een burn-out zijn de klachten doorgaans ernstiger en is er sprake van een diepere uitputting.

Het belangrijkste is niet om zelf een diagnose te stellen. Wanneer je langdurige of ernstige klachten hebt, is het verstandig om contact op te nemen met je huisarts en, wanneer het om werkgerelateerde klachten gaat, met de bedrijfsarts.

Burn-out of depressie?

Een burn-out en een depressie kunnen op elkaar lijken. Vermoeidheid, concentratieproblemen, somberheid en minder plezier kunnen bij beide voorkomen. Toch zijn het verschillende problemen en kan alleen een deskundige beoordelen wat er precies aan de hand is. Heb je aanhoudende psychische of lichamelijke klachten, neem deze dan serieus en bespreek ze met je huisarts.

Hoe ontstaat een burn-out?

Er is meestal niet één oorzaak aan te wijzen. Een burn-out ontstaat vaak door een combinatie van omstandigheden, persoonlijke kenmerken en de manier waarop je met belasting omgaat. Op het werk kunnen bijvoorbeeld hoge werkdruk, weinig invloed op je werk, onduidelijke verwachtingen, conflicten of voortdurende veranderingen een rol spelen. Ook privéomstandigheden kunnen de totale belasting vergroten.

Daarnaast kunnen bepaalde patronen ervoor zorgen dat je langere tijd over je grenzen gaat. Denk bijvoorbeeld aan:

• moeite met grenzen aangeven
• een sterk verantwoordelijkheidsgevoel
• perfectionisme
• moeite met prioriteiten stellen
• moeilijk nee kunnen zeggen
• veel piekeren
• hoge verwachtingen van jezelf
• moeite met loslaten
• het gevoel dat je alles zelf moet oplossen

Deze kenmerken veroorzaken op zichzelf geen burn-out. Ze kunnen er wel voor zorgen dat je langere tijd doorgaat terwijl je eigenlijk al signalen krijgt dat het te veel wordt.

Burn-out bij leidinggevenden

Voor leidinggevenden kan het extra lastig zijn om afstand te nemen. Je bent verantwoordelijk voor resultaten, medewerkers en vaak ook voor lastige situaties binnen het team. Wanneer je gewend bent om problemen op te lossen, kan het bovendien moeilijk zijn om dingen bij anderen te laten.

Daar ontstaat een patroon dat veel leidinggevenden herkennen: je hebt het druk, dus je gaat harder werken. Je neemt meer verantwoordelijkheid over, controleert meer en probeert problemen voor te zijn. Daardoor wordt de druk uiteindelijk alleen maar groter.

Goed leidinggeven betekent daarom ook dat je weet wat wel en niet jouw verantwoordelijkheid is. Loslaten en delegeren zijn niet alleen manieren om tijd vrij te maken. Ze zijn onderdeel van effectief leiderschap.

De rol van controle

Een belangrijk thema bij stress is de mate waarin je het gevoel hebt invloed te hebben op wat er gebeurt. Je kunt niet alles controleren wat er op je werk, in je team of thuis gebeurt. Wel kun je onderzoeken waar jouw invloed ligt. De cirkel van invloed helpt om onderscheid te maken tussen wat je kunt beïnvloeden en wat buiten je invloed ligt.

Dat onderscheid kan helpen om minder energie te besteden aan zaken waar je niets aan kunt veranderen. De vraag wordt dan: waar kan ik wél iets mee?

Herstellen van een burn-out

Herstellen vraagt tijd en ruimte. Het is meestal niet voldoende om alleen een paar dagen vrij te nemen en daarna weer op dezelfde manier verder te gaan.

In de eerste fase is het belangrijk om voldoende rust en structuur te creëren. Naarmate je herstel vordert, kun je stap voor stap weer activiteiten opbouwen. Daarbij is het belangrijk om niet alleen te kijken naar wat je aankunt, maar ook naar wat je nodig hebt om duurzaam te herstellen.

Een aantal basisprincipes kan daarbij helpen:

1. Zorg voor rust en structuur

Een regelmatig dagritme geeft houvast. Zorg voor voldoende slaap en plan momenten waarop je daadwerkelijk kunt herstellen.

2. Beweeg binnen je mogelijkheden

Beweging kan helpen om spanning te verminderen en je conditie geleidelijk weer op te bouwen. Kies iets dat past bij wat je op dat moment aankunt.

3. Blijf verbonden met anderen

Sociale contacten kunnen belangrijk zijn tijdens herstel. Tegelijkertijd kan te veel prikkeling juist belastend zijn. Zoek daarom naar een balans die bij jouw situatie past.

4. Onderzoek wat energie geeft

Wanneer je langzaam meer energie krijgt, is het waardevol om opnieuw te ontdekken welke activiteiten je plezier, ontspanning of voldoening geven.

5. Kijk naar de oorzaak

Alleen herstellen van de klachten is niet altijd voldoende. Als je daarna teruggaat naar precies dezelfde manier van werken en dezelfde patronen, is de kans groot dat je opnieuw tegen grenzen aanloopt.

Hoe lang duurt het herstel van een burn-out?

Er is geen vaste herstelperiode voor een burn-out. De duur verschilt sterk per persoon en hangt onder meer samen met de ernst en duur van de klachten, de omstandigheden thuis en op het werk en de mogelijkheden om daadwerkelijk rust en herstel te creëren.

Herstel verloopt bovendien niet altijd lineair. Een periode waarin het beter gaat kan worden gevolgd door een terugval. Dat betekent niet automatisch dat je weer helemaal terug bij af bent.

Probeer daarom niet alleen te kijken naar hoe snel je weer volledig aan het werk kunt. Het doel is om uiteindelijk weer op een duurzame manier te kunnen functioneren.

Wanneer kun je weer werken?

Of en wanneer je tijdens een burn-out kunt werken, verschilt per persoon. Sommige mensen kunnen tijdelijk helemaal niet werken, terwijl anderen met aangepaste werkzaamheden langzaam actief blijven.

De bedrijfsarts kan adviseren over werkhervatting en over wat op dat moment passend is. Duidelijke afspraken over werktijden, taken en verantwoordelijkheden kunnen belangrijk zijn, omdat je tijdens een periode van overbelasting niet altijd goed kunt inschatten wat je aankunt. Het is verstandig om werkhervatting stap voor stap op te bouwen en regelmatig te evalueren hoe je lichaam en hoofd reageren.

Voorkomen dat je opnieuw uitvalt

Herstel betekent niet alleen dat je weer energie krijgt. Het is ook belangrijk om te onderzoeken waardoor je eerder over je grenzen bent gegaan. Misschien nam je structureel te veel verantwoordelijkheid op je. Misschien vond je het moeilijk om nee te zeggen, wilde je alles perfect doen of bleef je problemen van anderen oplossen. Of misschien waren de omstandigheden op je werk simpelweg langere tijd te zwaar.

Door die patronen te herkennen, kun je andere keuzes gaan maken. Daarbij kun je bijvoorbeeld onderzoeken:

Burn-out voorkomen begint eerder

Wachten tot je volledig bent uitgeput is niet nodig. Juist wanneer je merkt dat je steeds slechter herstelt, vaker piekert of voortdurend met je werk bezig bent, is het verstandig om stil te staan bij wat er gebeurt.

Stress is vaak een signaal dat de verhouding tussen belasting en herstel niet meer goed werkt. Door eerder te onderzoeken waar de druk vandaan komt en welke keuzes je kunt maken, kun je voorkomen dat problemen zich verder opstapelen.

Begeleiding bij stress en burn-out

Wanneer je veel verantwoordelijkheid draagt, kan het lastig zijn om zelf afstand te nemen van je werk en je eigen patronen te zien. Leiderschapscoaching kan helpen om inzicht te krijgen in de manier waarop je werkt, keuzes maakt en met verantwoordelijkheid omgaat.

We kijken daarbij niet alleen naar wat er op dit moment misgaat, maar ook naar wat jij nodig hebt om duurzaam en met meer energie te kunnen werken. Denk aan grenzen stellen, prioriteiten kiezen, delegeren, omgaan met verwachtingen en beter onderscheid maken tussen wat wel en niet van jou is.

Heb je op dit moment ernstige of aanhoudende klachten, bespreek die dan ook met je huisarts en/of bedrijfsarts. Coaching kan een waardevolle aanvulling zijn, maar vervangt geen medische behandeling wanneer die nodig is.

Wil je voorkomen dat stress je te veel wordt?

Je hoeft niet te wachten tot je volledig bent vastgelopen. In een persoonlijk kennismakingsgesprek kun je bespreken waar je tegenaan loopt en onderzoeken welke stap op dit moment passend is.

Samen kijken we naar je werk, je manier van leidinggeven en de patronen die ervoor zorgen dat de belasting te hoog wordt. Zo krijg je meer inzicht in wat je kunt veranderen en hoe je weer met meer rust en energie kunt werken.